In deze koude wintermaanden zie je regelmatig hele groepen vogels vliegen. Deze vogels, die in de lente en zomer lekker in onze tuin zitten, zijn op weg voor hun jaarlijkse uitje: de wintermigratie. Tijdens de wintermigratie leggen de vogels enorme afstanden af op zoek naar warmer weer en overvloedige voedselbronnen, zodat ze in de lente weer gezond en wel terug kunnen keren naar onze tuinen en parken.
Van noord naar zuid
De winterse vogelmigratie gaat eigenlijk altijd vanaf het noorden naar het zuiden, wat niet heel vreemd is. Tijdens de vakanties gaan veel Nederlanders immers ook naar het lekkere zonnige zuiden. Maar vogels hebben geen auto’s of vliegtuigen, maar vliegen zelf soms duizenden kilometers. Onderweg komen ze van alles tegen, van vijanden in de natuur tot moeizame weersomstandigheden. De kraanvogel spant hierin de kroon, want die vliegt vanaf zijn broedgebieden in Scandinavië helemaal naar hun overwinteringsgebieden in Zuid-Europa en Noord-Afrika. Behoorlijk sterke vogels dus, die kraanvogels!
Weg van de kou en op naar het voedsel
Het is niet alleen vanwege de kou dat veel vogels hun gebruikelijke verblijfplaats omruilen in de winter. Voor veel vogels is het ook een essentiële strategie om voedsel te vinden. In het noorden worden de voedselbronnen steeds schaarser, zonder de zaden en insecten die hier in de lente en zomer wel veel voorkomen. Terwijl in de mildere streken in het zuiden juist een overvloed aan eten te vinden is.
Zonder routeplanner
Een van de bijzondere dingen van de vogelmigratie is de fantastische navigatie van de vogels. Zonder een routeplanner weten ze zich perfect te oriënteren, zodat ze snel en veilig aankomen bij hun overwinteringsplek. Sommige vogels navigeren aan de hand van herkenningspunten zoals bergen, rivieren en kustlijnen. Terwijl andere vogels een soort intern kompas hebben, die hen helpt bij het volgen van magnetische velden. Er zijn zelfs vogels die de stand van de zon en sterren gebruiken bij het bepalen van hun koers, net zoals de zeelieden dat vroeger deden.
Helpen bij de tussenstop?
Als vogelliefhebber kan ook jij bijdragen aan het succes van deze enorme jaarlijkse migratie. Zo kan je er bijvoorbeeld voor zorgen dat je tuin de perfecte plaats wordt voor een pauze. Wanneer je het juiste voer aanbiedt, kunnen de migrerende vogels goed aansterken voordat ze hun ellenlange reis hervatten. Hang bijvoorbeeld speciale vogelvoeders op met strooivoer zoals zaden en noten. Maar ook vetbollen en insecten zoals gedroogde meelwormen zijn een goede pauze-snack voor de gevederde wereldreizigers. Zo kan je niet alleen de vogels ondersteunen op hun grootse avontuur, maar kun je ze ook nog eens van dichtbij bekijken. Een win-win situatie dus!
Wil jij dit jaar het spectaculaire schouwspel van de wintermigratie van dichtbij meemaken? Zorg dan dat jouw tuin de ideale tussenstop is voor de migrerende vogels en geniet van de prachtige vogels in jouw tuin.
Veelgestelde vragen
Welke vogels trekken in de herfst weg uit Nederland?
Zwaluwachtigen (boerenzwaluw, huiszwaluw, gierzwaluw), vliegenvangers en wielewalen verlaten Nederland in augustus–september voor Afrika. Koekoeken vertrekken al in juli. Lepelaars, ooievaars en diverse steltlopers trekken ook weg naar warmere gebieden.
Welke vogels komen in de winter naar Nederland?
Vanuit Scandinavië en Rusland komen kramsvogels, koperwieken, sijzen, kepen en soms pestvogels. Vanuit arctische gebieden komen ganzen: kolganzen, brandganzen en rotganzen overwinteren massaal in de Nederlandse polders en weilanden.
Hoe ver vliegen trekvogels?
Boerenzwaluwen vliegen tot 10.000 km naar Zuid-Afrika. Arctische sterns leggen 80.000 km per jaar af (poolregio naar Antarctis en terug) en zijn daarmee de langste trekkers ter wereld. Kortere trekkers zoals de vink vliegen slechts enkele honderden kilometers.
Hoe navigeren trekvogels zonder GPS?
Trekvogels gebruiken een combinatie van de stand van de zon en sterren, het aardmagnetisch veld (via ijzerhoudende cellen in de snavel) en herkende landmarken. Jonge vogels erven de trekrichting genetisch maar leren de exacte route de eerste jaren.
Hoe kan ik de vogelmigratie in mijn tuin waarnemen?
Let in september–oktober op grote zwermen spreeuwen, koperwieken en kramsvogels die bessen leegroven. Meld bijzondere doortrekkers via Waarneming.nl. Bezoek een trektelpost als Hoek van Holland of Vlieland voor spectaculaire aantallen.
